OC – sposoby naprawienia szkody
Ogólna zasada mówi, że kto wyrządził szkodę, ten jest zobowiązany do jej naprawienia. Niestety, takie naprawienie szkody bardzo często wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla sprawcy, najczęściej finansowymi.
Konsekwencje takie są z roku na rok bardziej dotkliwe – rośnie świadomość ubezpieczeniowa a sądy zasądzają coraz wyższe odszkodowania. Dobrym rozwiązaniem dla potencjalnego sprawcy szkody jest po prostu ubezpieczenie swojej odpowiedzialności cywilnej, co sprawia, że Ubezpieczyciel przejmuje na siebie za sprawcę obowiązek naprawienia szkody i wypłaty odszkodowania poszkodowanemu. Jednak warto pamiętać, że zgodnie z art. 361 kc “zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła“.
Istnieje kilka sposobów naprawienia szkody, a informuje o tym ww. przepis: “naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu nie wyrządzono szkody“. Jak wynika z tej definicji, pojęcie naprawienia szkody nie jest dość mocno rozbudowane, i właśnie na tym skupimy się w następnym etapie rozważań.
Szkody ze względu na przedmiot szkody dzielimy na osobowe i rzeczowe. Zgodnie z art. 363 kc naprawienie szkody w mieniu powinno polegać albo na przywróceniu uszkodzonej rzeczy do stanu poprzedniego albo na zapłacie odpowiedniej sumy potrzebnej do przywrócenia rzeczy do stanu sprzed szkody.
Jeżeli przywrócenie do stanu poprzedniego okazało się niemożliwe lub łączyło się z nadmiernymi trudnościami lub kosztami, roszczenie poszkodowanego siłą rzeczy musi ograniczyć się do odszkodowania pieniężnego. Bardziej skomplikowana sytuacja powstaje, gdy mamy do czynienia ze szkodą osobową. Kwestię naprawienia szkody osobowej porusza art. 444 kc i kolejne.
Kodeks Cywilny mówi, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego koszty. Sprawca musi zwrócić poszkodowanemu wydatki powstał w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia, jeżeli były one celowe i konieczne (np. koszty leczenia, lekarstw, nabycia protez, wózka inwalidzkiego, koszty konsultacji ze specjalistami, dodatkowej pomocy pielęgniarskiej czy dojazdy na zabiegi).
Naprawienie szkody na osobie można podzielić na kilka rodzajów – jest to renta dla poszkodowanego, zwrot utraconych korzyści, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, odszkodowanie dla członków rodziny poszkodowanego w przypadku jego śmierci oraz koszty pogrzebu poszkodowanego zwracane osobie, która poniosła te koszty.
Rentę możemy podzielić na 3 części – przede wszystkim jest to renta z tytułu utraty przez poszkodowanego zdolności do pracy zarobkowej. Renta ta może być dożywotnia lub tymczasowa. Rentę taką ustala się w oparciu o dochody, które poszkodowany by otrzymywał, gdyby nie doszło do wypadku oraz dochody uzyskiwane po szkodzie (renta ZUS, dochody z pracy świadczonej na pół etatu). Utrata do zdolności pracy zarobkowej, która stanowi podstawę do otrzymania renty musi mieć charakter trwały, który potwierdza decyzja ZUS.
Drugą składową renty jest odszkodowanie z tytułu zwiększenia się potrzeb poszkodowanego – roszczenie to pokrywa powtarzające się i trwające przez dłuższy czas wydatki na pomoc udzielaną poszkodowanemu przez osoby trzecie, lepsze odżywienie czy korepetycje.
Ostatnia część to odszkodowanie z tytułu zmniejszenia się widoków powodzenia na przyszłość osoby poszkodowanej.
Poza rentą poszkodowanemu przysługuje zwrot utraconych korzyści – poszkodowany może żądać ich zwrotu, jeżeli w wyniku wyrządzenia szkody na osobie nie osiągnął korzyści, jakich oczekiwał (np. nie wykonał lub nie podpisał umowy, która miała przynieść poszkodowanemu określone zyski). Ponieważ te roszczenia mają charakter hipotetyczny, poszkodowany sam musi wykazać, że szkoda rzeczywiście spowodowała utratę zakładanych korzyści.
Następnym roszczeniem, jakie przysługuje poszkodowanemu, jest zadośćuczynienie za doznaną krzywdę – zgodnie z art. 445 kc sąd może je przyznać poszkodowanemu. Zadośćuczynienie ma charakter uznaniowy i służy do naprawienie szkody niemajątkowej, krzywdy, której doznał poszkodowany.
Warunkiem jego przyznania i jego wielkość są uzależnione od:
- długotrwałości oraz rozmiaru cierpień psychicznych i fizycznych (ból spowodowany zabiegami, rehabilitacją, pobytem w zakładzie opieki zdrowotnej);
- trwałości skutków szkody (oszpecenie, kalectwo);
- prognozy na przyszłość (np. ze względu na wiek poszkodowanego, utratę zdrowia);
- utrata możliwości kontaktów towarzyskich, uprawiania sportów, hobby).
Kolejnym możliwym do uzyskania świadczeniem z tytułu szkody na osobie jest świadczenie, które otrzymują członkowie rodziny poszkodowanego w przypadku jego śmierci. Zgodnie z art. 446 par. 3 kc uprawnionymi do tego typu świadczenia są najbliżsi członkowie rodziny poszkodowanego, jeśli z powodu jego śmierci nastąpiło pogorszenie się ich sytuacji życiowej. Ta część odszkodowania obejmuje trudne do ustalenia i obliczenia szkody majątkowe. Trzeba tutaj zaznaczyć, że odszkodowaniu nie podlegają cierpienia moralne będące następstwem śmierci poszkodowanego.
Zgodnie z praktyką sądową pogorszeniem sytuacji życiowej nazywamy m.in. utratę możliwości poprawienia warunków życia, konieczność zajęcia się wychowywaniem młodszego rodzeństwa przez starsze wskutek śmierci rodziców, konieczność rezygnacji z pracy lub zmiana zawodu z powodu śmierci poszkodowanego.
W ramach odszkodowania z powodu śmierci poszkodowanego, jeśli na osobie zmarłej ciążył obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 446 par. 2 kc osoba, względem której ciążył ten obowiązek, może domagać się od sprawcy szkody renty stosownie do możliwości finansowych zmarłego. Obowiązek ten przechodzi na sprawcę na tak długi czas, przez jaki prawdopodobnie ciążyłby na zmarłym.
Ostatnim roszczeniem są koszty pogrzebu, zwracane osobie, która je poniosła. Koszty te obejmują następujące wydatki: koszty przewiezienia zwłok, nabycia grobu, cenę nagrobku, odzieży żałobnej, stypy i innych tego rodzaju kosztów. Zwracane są w wielkości odpowiadającej zwyczajom i tradycjom panującym w środowisku zmarłego. Wysokość i zasadność tych kosztów , podobnie jak wyżej wymienionych kosztów, może podlegać ocenie sądu.
Jak widać, po tej krótkiej charakterystyce, okazuje się, że koszty, jakie musi ponieść sprawca szkody, mogą być bardzo wysokie. Stąd potrzeba ubezpieczenia, które jeśli nie w całości, to w dużym stopniu rozwiązuje mogący wystąpić bardzo duży problem z odszkodowaniem / naprawieniem szkody.