OC przechowawcy – meandry odpowiedzialności
Dla przechowawcy szkody powstałe w przechowywanym mieniu osoby trzeciej mogą być dla jego finansów bardzo dotkliwe, a w przypadku dużej straty mogą nawet zagrozić przyszłości firmy. Takie ryzyko może przejąć na siebie Ubezpieczyciel. Należy jednak zawsze pamiętać o zasadzie, że aby przechowawca mógł liczyć na odszkodowanie, to musi zachodzić jego odpowiedzialność za szkodę. W praktyce oznacza to, że gdy przechowawca nie mógł przewidzieć, ani zapobiec szkodzie, pomimo zachowania zawodowej staranności, odpowiedzialność przechowawcy, i tym samym Ubezpieczyciela, nie będzie zachodziła.
W niniejszym artykule postaramy się nieco wyjaśnić dość zagmatwaną sytuację prawną przechowawcy i jego odpowiedzialności.
Regulacje prawne odnośnie zobowiązań przechowawcy w stosunku do oddającego rzecz do przechowania uregulowane są w kodeksie cywilnym, głównie w art. 835 – jest tutaj określona zasada, że przechowawca zobowiązany jest do utrzymania przechowywanej rzeczy w stanie nie pogorszonym, co w praktyce nakłada na przechowawcę obowiązek ochrony rzeczy przed utratą, zniszczeniem lub uszkodzeniem. Mimo, że kodeks w sposób jasny reguluje obowiązki przechowawcy mogą pojawić się problemy, jeśli powierzenie rzeczy pojawia się jako „przy okazji” innej usługi i nie jest potwierdzone żadnym dokumentem (np. brak dokumentu potwierdzającego z szatni w momencie pozostawienia odzieży w restauracji, która zostaje skradziona lub uszkodzona).
Tego typu przypadki były rozpatrywane sądownie i uznano, że w wielu takich przypadkach wraz z wykonaniem danej usługi dochodzi niejako automatycznie także obowiązek sprawowania pieczy nad cudzym mieniem. W tych sytuacjach bardzo ważne jest określenie, czy ochrona cudzego mienia powinna nastąpić ze względu na specyfikę działania firmy przechowującej jakoby automatycznie.
Odpowiedzialność przechowawcy za powierzone mienie regulują także inne przepisy. Warto wspomnieć choćby o obowiązkach hotelu za powierzone mienie, gdzie hotel odpowiada za nie bez konieczności zawierania umowy na tą usługę, niejako w ramach prowadzonej przez siebie działalności. Hotel odpowiada za rzeczy swoich gości z chwilą pojawienia się ich na terenie. Wyjątek stanowią tutaj samochody wraz z rzeczami w nich pozostawionymi oraz żywe zwierzęta – dla powstania odpowiedzialności za ich przechowywanie wymagana jest dodatkowa umowa.
Często spotykaną umową w prowadzeniu działalności jest umowa składu (art. 853 kc). Charakteryzuje ją profesjonalny charakter prowadzonej działalności zarówno przedsiębiorstwa składowego, jak i składującego mienie oraz odpłatny charakter tej umowy. Narzuca ona dodatkowo obowiązek konserwacji oraz sprzedaży towaru narażonego na zepsucie (art. 854 kc).
Aby przechowawca mógł uwolnić się od odpowiedzialności, musi udowodnić, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy (które jest najczęstszą podstawą do roszczenia poszkodowanego względem przechowawcy – art. 471 kc) jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi winy.
Jednak przechowawca ponosi ryzyko nie tylko na zasadzie winy - może ponosić ryzyko na zasadzie ryzyka. Wtedy dla uchylenia się od odpowiedzialności niezbędne jest udowodnienie, że szkoda wystąpiła ze względu na właściwości przechowywanych rzeczy (np. szybko psująca się żywność), w skutek siły wyższej lub szkoda powstała wyłącznie z winy poszkodowanego lub osób, za które ponosi odpowiedzialność (w przypadku hotelu także z winy osoby towarzyszącej poszkodowanemu, zatrudnionego przez poszkodowanego lub osoby go odwiedzającej). Na zasadzie ryzyka odpowiada przewoźnik przewożący cudze mienie czy chłodnia przechowująca towary mrożone.
Mimo szerokiej odpowiedzialności przechowawcy za przechowywane mienie osób trzecich i niewielkich możliwości zwolnienia się od tej odpowiedzialności przez przechowawcę jego odpowiedzialność cywilna może nie zaistnieć jeśli wykaże, że mimo dopełnienia należytej staranności nastąpiła szkoda w przechowywanym mieniu (np. kradzież pojazdu z prawidłowo zabezpieczonego parkingu hotelowego).
Powszechne stało się wydzielanie przez Ubezpieczycieli ryzyka OC przechowawcy na zasadzie dodatkowej, rozszerzającej zakres klauzuli. Istnieją 3 rodzaje tego typu klauzul – osobno włączających ryzyko OC przechowawcy za pojazdy mechanice, gotówkę i inne, nie wymienione powyżej, mienie.
Jednak, aby nie liczyć na możliwość uniknięcia odpowiedzialności, przechowawca powinien zawrzeć umowę OC, która w razie szkody przeniesie konsekwencje wynikające z jej powstania na Ubezpieczyciela. W skrajnych sytuacjach taka ochrona może nawet uchronić ubezpieczającego przed bankructwem.
Polisa taka zadziała, jeśli tylko zaistnieje odpowiedzialność przechowawcy za szkodę. W razie braku takiej odpowiedzialności przechowawca może liczyć ze strony Zakładu Ubezpieczeń na pomoc w oddaleniu roszczenia (Ubezpieczyciel może pokryć także koszty obrony sądowej).